Η Στιγμή του Θανάτου

Η στιγμή του θανάτου είναι ένα θέμα που εικονίζεται συχνά στην αρχαία ελληνική τέχνη, γεγονός που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την απουσία παρουσίασης του θέματος στο δράμα. Φαίνεται ότι η δραματοποίηση του θανάτου ήταν κάτι που απέφευγαν οι ποιητές, πιθανότατα γιατί κατανοούσαν τη δύναμη της εικόνας, ίσως ακόμη να οφείλεται στην οδύνη που θα προκαλούσε στους θεατές ή και στις προλήψεις των ανθρώπων της εποχής. Οι άνδρες που παρακολουθούσαν τις παραστάσεις αρχαίου δράματος ήταν ασφαλώς εξοικειωμένοι με την εικόνα τόσο ενός νεκρού όσον και της στιγμής του θανάτου, ωστόσο, ο στόχος του έργου δεν ήταν να ταράξει με εικόνες τον θεατή αλλά να του δημιουργήσει συναισθήματα και σκέψεις κυρίως με τον λόγο. Και, ασφαλώς, σε καμία περίπτωση στόχος δεν ήταν να εξοικειωθεί ο θεατής με εικόνες θανάτου, ιδιαίτερα με φρικτά εγκλήματα όπως αυτά που περιγράφονται στις τραγωδίες.

Στην εικονιστική τέχνη, ωστόσο, ο λόγος και η κινούμενη, ζωντανή εικόνα δεν παίζουν κανένα ρόλο, και έτσι η απεικόνιση του θανάτου είναι ιδιαίτερα συχνή. Στην έκθεση έγινε μια επιλογή παραστάσεων της αρχαίας ελληνικής τέχνης που παρουσιάζει πολλές διαφορετικές εκδοχές της στιγμής του θανάτου: ο φόνος θνητού από θεό, όπως του Ακταίωνος από την Αρτέμιδα, ο φόνος θνητού από θνητό, όπως η μητροκτονία, δηλαδή ο φόνος της μητέρας από τα παιδιά της, η αυτοκτονία, με παράδειγμα τον Αίαντα, η τελετουργική θυσία της Ιφιγένειας στην Αυλίδα και της Πολυξένης πάνω στον τάφο του Αχιλλέα στην Τροία.

Κάθε μία από τις σκηνές παρουσιάζει κάτι παραπάνω από έναν διαφορετικό τρόπο θανάτου. Από τον τρόμο της Κασσάνδρας, στην πρώτη και τελευταία ερωτική ματιά Αχιλλέα και Πενθεσίλειας, στην απόγνωση του Ακταίωνος και τη μοιρολατρική παράδοση της Ιφιγένειας, ο αρχαίος καλλιτέχνης κατορθώνει να δώσει το εύρος των συναισθημάτων των πρωταγωνιστών παραπέμποντας στον κάθε φορά γνωστό για τους θεατές του μύθο, του οποίου μόνο ένα μικρό κομμάτι μπορεί να χωρέσει στην περιορισμένη επιφάνεια ενός έργου.