Αρχαιολογία & Ψυχανάλυση

Στις αρχές του εικοστού αιώνα ο Σ. Φρόιντ, επιχείρησε μια σύνδεση της νεότευκτης επιστήμης της ψυχανάλυσης με την αρχαιολογία.

Συγκεκριμένα παρομοίασε την ανθρώπινη ψυχή με χώρο υπό ανασκαφή, όπου οι πρωταρχικές μνήμες παραμένουν κρυμμένες στα παλαιότερα (και άρα βαθύτερα) στρώματα, ενώ οι πιο πρόσφατες βρίσκονται εγγύτερα στην επιφάνεια. 

Ο ψυχαναλυτής, ως άλλος αρχαιολόγος, οφείλει να ανασκάψει το παρελθόν για να ανασύρει στο πεδίο του συνειδητού τις λανθάνουσες μνήμες.

Η φροϋδική παρομοίωση φαντάζει ξεπερασμένη σήμερα. Οι αρχαιολόγοι δεν θεωρούν πλέον ότι μπορούν να αποκαλύψουν «αλήθειες» για το τι συνέβη στην αρχαιότητα, γι’ αυτό και ασχολούνται εξίσου με το πώς το παρόν επηρεάζει τους τρόπους πρόσληψης του παρελθόντος. Αντίστοιχα, οι ψυχαναλυτές έχουν απομακρυνθεί από την προσπάθεια να «ανασυστήσουν» τα γεγονότα που
γέννησαν τις λανθάνουσες μνήμες του παρελθόντος και εστιάζουν περισσότερο στον τρόπο με τον οποίον οι μνήμες αυτές «αναδύονται» στο παρόν.

Πρέπει λοιπόν να απορρίψουμε την φροϋδική παρομοίωση; Ίσως όχι. Τόσο η αρχαιολογία όσο και η ψυχανάλυση αποτελούν γεννήματα της νεωτερικότητας, και περιγράφουν την ανάγκη των σύγχρονων ανθρώπων να διαχειριστούν το παρελθόν τους και να το συνδέσουν με την ατομική ή κοινωνική τους ταυτότητα. Επίσης, η αρχαιολογική πρόσληψη και η ψυχαναλυτική ανάδυση παρουσιάζουν στενές εννοιολογικές σχέσεις, που – παρά τις όποιες διαφορές (π.χ. η πρώτη αφορά συλλογικές πεποιθήσεις ενώ η δεύτερη προσωπικές εμπειρίες) – αξίζει να μελετηθούν διεξοδικά. Τέλος, τα δύο πεδία μοιράζονται κοινές θεματικές, που αφορούν τη σχέση τους χθες με το σήμερα.

Αυτός ο κύκλος σεμιναρίων επιχειρεί να αναδείξει τις κοινές συνιστώσες των δυο πεδίων και να διερευνήσει πώς το ένα μπορεί να επηρεάσει το άλλο σε μεθοδολογικό και εννοιολογικό επίπεδο. 

Οργανώνεται γύρω από 6 ενότητες, σε κάθε μια από τις οποίες θα συνδιαλέγονται ένας  αρχαιολόγος ή κοινωνικός ανθρωπολόγος και ένας ψυχαναλυτής πάνω σε συγκεκριμένα θέματα. Θα ακολουθούν ερωτήματα από τον συντονιστή, και στο τέλος θα υπάρχει συζήτηση με συμμετοχή του κοινού.

Προηγούμενες Διαλέξεις

ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗ
Δευτέρα 17 Οκτωβρίου 2016

Σε αυτήν την εισαγωγική ενότητα θα σχολιαστούν
οι αρχαιολογικές πρακτικές, που ενέπνευσαν το Φρόιντ, και οι
ψυχαναλυτικές μεταφορές, που κρύβει ο αρχαιολογικός λόγος. Επίσης θα
συζητηθούν ζητήματα μεθοδολογίας, που είναι κοινά στην αρχαιολογία και
την ψυχανάλυση.

Ομιλητές
Άρης Αναγνωστόπουλος
Κοινωνικός ανθρωπολόγος, Πανεπιστήμιο του Kent, Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Πολιτιστική Διαχείριση (Kent-AUEB)

Κώστας  Ζερβός
Ψυχίατρος - Ψυχαναλυτής

Συντονίστρια
Χρυσάνθη Παπαδοπούλου
Αρχαιολόγος, Υποδιευθύντρια Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής

ΙΧΝΗ ΚΑΙ ΑΠΟΥΣΙΑ 
Δευτέρα  21 Νοεμβρίου 2016

Στην ενότητα αυτή θα διερευνηθεί η αίσθηση της απουσίας, που γεννά στους αρχαιολόγους η διαρκής επαφή με αποσπασματικά ίχνη του παρελθόντος, και οι πιθανές επιπτώσεις της. Η εξέταση θα βασιστεί σε ψυχαναλυτικές και φιλοσοφικές προσεγγίσεις και ερμηνείες της απουσίας.

Ομιλητές
Δέσποινα Καταπότη
Αρχαιολόγος, Επίκουρη Καθηγήτρια Θεωρίας Πολιτισμού και Ψηφιακού Πολιτισμού, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Μιχάλης Πέτρου
Κλινικός ψυχολόγος, Κοινωνικός ανθρωπολόγος (Πανεπιστήμιο Λυών), Ψυχαναλυτής, μέλος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης (ΙΡΑ).Συντονιστής
Χάρης Μωρίκης
Κλινικός ψυχολόγος, Ψυχαναλυτής, μέλος της Διεθνούς Ψυχαναλυτικής Ένωσης (ΙΡΑ)

ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ ΠΕΝΘΟΣ
Δευτέρα 12 Δεκεμβρίου 2016

Στην ενότητα αυτή θα εξεταστεί το πώς γεννάται ηαίσθηση της νοσταλγίας, που διακατέχει τον ανασκαφέα αρχαίων καταλοίπων, και θα διερευνηθεί η σχέση της με την ψυχική διαδικασία του πένθους.

Ομιλητές
Κώστας Πασχαλίδης
Αρχαιολόγος, Επιμελητής Αρχαιοτήτων της Προϊστορικής Συλλογής του Εθνικού Αρχαιολογικού ΜουσείουΝτόρα Περτέση
Δρ Ψυχανάλυσης, Mέλος της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης, Περιοδικό "αληthεια", διδάσκουσα στο Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας.

Συντονιστής
‘Αρης Αναγνωστόπουλος
Κοινωνικός ανθρωπολόγος, Πανεπιστήμιο του Kent, Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Πολιτιστική Διαχείριση (Kent-AUEB)


ΧΡΟΝΟΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑ
Δευτέρα 16 Ιανουαρίου 2017

Στην ενότητα αυτή θα διερευνηθεί η έννοια του «άλλου» στην αρχαιολογία, όπως διαμορφώνεται μέσω του εντοπισμού πολιτισμικών διαφορών από τις κοινωνίες που μελετάμε, αλλά και μέσω της χρονικής απόστασης που μας χωρίζει από αυτές.

Ομιλητές
Νίκος Παπαδημητρίου
Αρχαιολόγος, Επιμελητής Αρχαιοτήτων Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης

Πάνος Παπαθεοδώρου
Δρ Ψυχαναλυτής, μέλος του Ψυχαναλυτικού Συλλόγου Freud-Lacan και της Association de Psychanalyse Jacques Lacan

Συντονιστής

Στασινός Σταυριανέας
Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας, Πανεπιστήμιο Πατρών

ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΤΡΑΥΜΑ
Δευτέρα 6 Φεβρουαρίου 2017

Στην ενότητα αυτή θα εξεταστούν οι διαδικασίες ανασύστασης της μνήμης (προσωπικής και συλλογικής) και οι πιθανές τραυματικές της διαστάσεις, όπως προκύπτουν από την ανάδυση εμπειριών και γεγονότων, τα οποία βρίσκονταν για καιρό «θαμμένα» ή σε λανθάνουσα κατάσταση. Η θεματική σχετίζεται άμεσα με ζητήματα πρόσληψης του παρελθόντος και με αρχαιολογικές πρακτικές.

Ομιλητές
Δημήτρης ΠλάντζοςΑρχαιολόγος
Αναπληρωτής Καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών

Γεράσιμος  Στεφανάτος
Ψυχίατρος-ψυχαναλυτής, μέλος της γαλλικής ψυχαναλυτικής εταιρείας Quatrième Groupe

Συντονιστής
Βλάσης Σκολίδης
Ψυχίατρος-Ψυχαναλυτής, μέλος της Νέας Λακανικής Σχολής, διδάσκων στο Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας.

ΣΩΜΑ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ
Δευτέρα 6 Μαρτίου 2017

Στην ενότητα αυτή θα εξεταστούν οι ψυχικές και σωματικές διεργασίες της εφηβείας, που έχουν ως αποτέλεσμα την ενσωμάτωση του φύλου, και θα διερευνηθούν συγκριτικά έμφυλες πρακτικές στην αρχαιότητα και σήμερα. Η θεματική εμπνέεται από την ψυχαναλυτική άρθρωση σχετικά με την έμφυλη ταυτότητα εστιάζοντας στην ιδιαιτερότητα της θηλυκότητας με αναφορές στη θεωρία του Σ. Φρόυντ και του Ζ. Λακάν.


Ομιλήτες
Χρυσάνθη Παπαδοπούλου
Αρχαιολόγος, Υποδιευθύντρια Βρετανικής Σχολής Αθηνών

Μαρίνα Φραγκιαδάκη
Ψυχαναλύτρια, μέλος της Νέας Λακανικής Σχολής και της Παγκόσμιας Εταιρείας Ψυχανάλυσης, διδάσκουσα στο Κέντρο Ψυχαναλυτικών Ερευνών της Αθήνας

Συντονίστρια
Ειρήνη Χρυσοχέρη
Ανθρωπολόγος Τέχνης, University of Goldsmiths

Συνδιοργάνωση

Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης
Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή

Συντονιστές Σεμιναρίου

Χρυσάνθη Παπαδοπούλου, Υποδιευθύντρια Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής

Άρης Αναγνωστόπουλος,
Πανεπιστήμιο του Kent, Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στην Πολιτιστική Διαχείριση (Kent-AUEB)

Νίκος Παπαδημητρίου,
Επιμελητής Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης

Πληροφορίες

Είσοδος ελεύθερη.

Τα σεμινάρια είναι ανοικτά στο κοινό.
Δεν γίνονται κρατήσεις. 

Απαραίτητη η ηλεκτρονική κράτηση θέσεων.

Ώρα έναρξης: 19.00

Auditorium Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης
Νεοφύτου Δούκα 4, 5ος όροφος.

Video

Παρακολουθήστε όλες τις διαλέξεις του κύκλου στο κανάλι του Μουσείου στο YouTube.