English
 
Το Μουσείο Συλλογές
Εκθέσεις Σχολεία Δραστηριότητες Εκδόσεις Φίλοι ΜΚΤ Εργαστήρια Σαββ/κου Πληροφορίες Νέα
ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ>Συλλογές>Αρχαία Ελληνική Τέχνη >Θεματικές σελίδες
PrintEmailBack
Ερυθρόμορφη κεραμική
 
Ο ερυθρόμορφος ρυθμός, που αποτέλεσε το βασικό τρόπο διακόσμησης αγγείων κατά την Κλασική περίοδο, βασίστηκε στην ακριβώς αντίστροφη τεχνική από αυτή του μελανόμορφου ρυθμού. Εδώ οι μορφές αφήνονταν στο χρώμα του πηλού και η υπόλοιπη επιφάνεια του αγγείου καλυπτόταν με μαύρο γάνωμα (μια στρώση λεπτόκοκκου σιδηρούχου πηλού), το οποίο υαλοποιούνταν κατά τη διαδικασία όπτησης αποκτώντας έτσι τη χαρακτηριστική στιλπνή εμφάνιση. Οι εσωτερικές λεπτομέρειες των μορφών (π.χ. τα χαρακτηριστικά του προσώπου, οι πτυχώσεις των ενδυμάτων, κτλ.) αποδίδονταν με αραιωμένο καστανό γάνωμα, που γινόταν και αυτό μελανό κατά την όπτηση. (Μάθετε περισσότερα...)
 

Επειδή στην συγκεκριμένη τεχνική οι μορφές ορίζονταν ουσιαστικά στο «αρνητικό», οι αγγειογράφοι ήταν υποχρεωμένοι να κάνουν προσχέδια με μολυβοκάρβουνο ή κάποια άλλη ουσία, που συνήθως εξαφανίζονταν κατά την όπτηση. Στη συνέχεια άλειφαν προσεκτικά με γάνωμα την επιφάνεια του αγγείου αφήνοντας ακάλυπτες μόνο τις μορφές που είχαν σχεδιάσει.

 

Αναμφίβολα, οι τεχνικές απαιτήσεις του ερυθρόμορφου ρυθμού ήταν μεγαλύτερες από αυτές του μελανόμορφου. Ταυτόχρονα, όμως, οι μορφές που προέκυπταν ήταν πιο φωτεινές και είχαν μεγαλύτερη πλαστικότητα μέσα στο σκουρόχρωμο βάθος. Επίσης η νέα τεχνική έδινε μεγαλύτερες δυνατότητες στην απόδοση της ανατομίας και της ενδυμασίας των μορφών καθώς και του τρισδιάστατου χώρου.

 

 
Αθήνα και Αττική
 
             
 
Η ερυθρόμορφη τεχνική προέκυψε μέσα από τους πειραματισμούς στους οποίους επιδόθηκαν τα εργαστήρια του Αθηναϊκού Κεραμεικού, όταν πια είχαν αρχίσει να διαφαίνονται οι περιορισμοί που επέβαλε ο μελανόμορφος ρυθμός. Τα παλιότερα ερυθρόμορφα αγγεία αποδίδονται στο «Ζωγράφο του Ανδοκίδη», και χρονολογούνται γύρω στο 530 π.Χ. Η μετάβαση από τον ένα ρυθμό στον άλλο, βέβαια, δεν έγινε απότομα. Μελανόμορφα αγγεία συνέχιζαν να παράγονται για αρκετές δεκαετίες ακόμη, ενώ υπάρχουν αρκετά «δίγλωσσα» αγγεία, τα οποία από τη μία πλευρά έφεραν μελανόμορφη και από την άλλη ερυθρόμορφη διακόσμηση.
 
Τα ερυθρόμορφα αγγεία κατέκτησαν γρήγορα τις αγορές και έγιναν αντικείμενο εκτεταμένου εμπορίου κυρίως προς την Ιταλία. Αποτελούν ένα από τα ορόσημα της Κλασικής περιόδου και παρέμειναν ιδαίτερα δημοφιλή ως τα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ.
 
Τα πρώιμα στάδια του ερυθρόμορφου ρυθμού, πάντως, εντάσσονται στην ύστερη Αρχαϊκή παράδοση. Οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι της περιόδου αυτής, όπως ο Ευφρόνιος, ο Ευθυμίδης, ο Φιντίας, ο Σμίκρος, ο ζωγράφος του Κλεοφράδη και ο ζωγράφος του Βερολίνου δημιουργούν σκηνές γεμάτες δυναμισμό με μορφές που διεκδικούν θέση στο χώρο.
 

Κατά τους κλασικούς χρόνους η θεματολογία των αγγείων επεκτείνεται πέρα από το μύθο και τη θρησκεία σε σκηνές της καθημερινής ζωής. Η ερυθρόμορφη αγγειογραφία δέχεται έντονες επιρροές από την γλυπτική και τη μεγάλη ζωγραφική, εμφανείς τόσο στο πλάσιμο του σώματος και τη στιβαρότητα των μορφών όσο και στην υποδήλωση του χώρου με χρήση προοπτικής. Σημαντικοί δημιουργοί της ώριμης περιόδου της ερυθρόμορφης αγγειογραφίας είναι ο Ζωγράφος των Νιοβιδών, ο Ζωγράφος του Πανός, ο Ζωγράφος του Αχιλλέα, ο Ζωγράφος του Κλεοφώντα και o Ζωγράφος του Πολυγνώτου.

Προς τα τέλη του 5ου αι. π.Χ. οι μορφές χάνουν τη στιβαρότητά τους ενώ παρατηρείται και μία έντονη διακοσμητική διάθεση, με ευρεία χρήση χρωμάτων και χρυσού. Οι παραστάσεις γίνονται πολύ πιο σύνθετες και πολυπρόσωπες ενώ συχνά διαχωρίζονται σε διαφορετικά επίπεδα, στοιχείο που υποδηλώνει περαιτέρω επιδράσεις από τη μεγάλη ζωγραφική. Στις αρχές μάλιστα του 4ου αι. π.Χ. χρησιμοποιείται ακόμα και ανάγλυφη διακόσμηση.

 

 
Άλλες περιοχές
 
   
 
Τα ερυθρόμορφα αγγεία είναι γενικότερα συνυφασμένα με την Αττική, η οποία υπήρξε και το σημαντικότερο κέντρο παραγωγής και διακίνησής τους. Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες, όμως, είναι και οι δημιουργίες των αποικιών της Μεγάλης Ελλάδας, ιδιαίτερα μετά το 400 π.Χ. όταν το αθηναϊκό εμπόριο αγγείων προς την Ιταλία παρακμάζει και τα ντόπια εργαστήρια αποδεσμεύονται από τις επιδράσεις της Αττικής και αναπτύσσουν τα δικά τους ιδιώματα.

Πιο περιορισμένη και μάλλον για εσωτερική κατανάλωση ήταν η παραγωγή ερυθρόμορφων αγγείων σε περιοχές όπως η Κόρινθος, η Βοιωτία, η Αρκαδία, η Λακωνία, η Κρήτη, η Χαλκιδική κτλ.

 

Θεώνη Γεωργοπούλου
Αρχαιολόγος – Μουσειολόγος

 
 

 
 
Επιλεγμένη βιβλιογραφία 
 
-   Boardman J., 1975: Athenian Red Figure Vases - The Archaic Period (London)
-   Boardman J., 1989: Athenian Red Figure Vases - The Classical Period (London)
-   Cook R.M. 1963: Greek Painted Pottery (New York)
-   Noble J.V. 1988: The Techniques of Painted Attic Pottery (New York)
-   Robertson M. 2001 [1992]: Η τέχνη της αγγειογραφίας στην κλασική Αθήνα (Αθήνα)
-   Scheibler I. 1992 [1983]: Ελληνική κεραμική. Παραγωγή, εμπόριο και χρήση των αρχαίων ελληνικών αγγείων (Αθήνα)
-   Sparkes B.A. 2000 [1996]: Ερυθρόν και μέλαν. Μελέτες στην αρχαία ελληνική κεραμική (Αθήνα)
-   Williams D., 1991: “Vase-Painting in fifth-century Athens”, στο Rasmussen T. –Spivey N. (επιμ.), Looking at Greek Vases (Cambridge)
Πωλητήριο
Χρήστης: [Είσοδος]
 FacebookTwitterpinterestinstagramFlirkYouTubeYouTubeYouTube