Χύτευση και σφυρηλάτηση φύλλου χρυσού

Οι μοναδικές ιδιότητες του χρυσού τράβηξαν την προσοχή του ανθρώπου ήδη από τους προϊστορικούς χρόνους. Εκτός από λαμπερός και σπάνιος, είναι ιδιαίτερα μαλακός και ελατός – στοιχεία που καθιστούν εύκολη την κατεργασία του – και, κυρίως, άφθαρτος.

Από τη φύση του, ο χρυσός εμφανίζεται σε μεταλλική μορφή μέσα σε φλέβες κοιτασμάτων και σε αμμώδεις κοίτες ποταμών. Η συλλογή του γίνεται είτε με απλή θραύση των κοιτασμάτων είτε με κοσκίνισμα της άμμου και πλύση με νερό (ο μύθος του «χρυσόμαλλου δέρατος» προήλθε από τις μάλλινες προβιές που χρησιμοποιούσαν στην αρχαιότητα για να συγκρατούν τα ψήγματα χρυσού κατά την πλύση). Ο αυτοφυής χρυσός περιέχει κατά κανόνα μικρές ποσότητες άλλων στοιχείων (κυρίως αργύρου και χαλκού), για το διαχωρισμό των οποίων απαιτείται εκκαμίνευση. Αν και υπάρχουν ενδείξεις ότι καθαρισμός χρυσού γινόταν ήδη από την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, η πρακτική δε γενικεύτηκε μέχρι την Κλασική περίοδο.

Τα αρχαιότερα χρυσά κοσμήματα από τον χώρο του Αιγαίου χρονολογούνται στη 5η-4η χιλιετία π.Χ. Η Ελλάδα είχε περιορισμένα χρυσοφόρα κοιτάσματα στη Μακεδονία, την Θράκη, την Θάσο και την Σίφνο. Γι’ αυτό και πολύ συχνά οι Έλληνες κατέφευγαν σε εισαγωγές χρυσού από άλλες περιοχές, όπως ο Εύξεινος Πόντος, τα Βαλκάνια η Αίγυπτος και η Εγγύς Ανατολή.

      

Τομές εργαλείων κατεργασίας χρυσού

Τεχνικές κατεργασίας

Σήμερα, τα περισσότερα χρυσά κοσμήματα κατασκευάζονται με τη μέθοδο της χύτευσης. Στην αρχαιότητα, αντίθετα, οι περισσότερες τεχνικές βασίζονταν στην κατεργασία φύλλων χρυσού. Αρχικά, οι τεχνίτες χύτευαν μικρή ποσότητα χρυσού σε μορφή ελάσματος, το οποίο σφυρηλατούσαν μέχρι να γίνει λεπτό φύλλο, πάχους μικρότερου του χιλιοστού.

Στη συνέχεια, χρησιμοποιούσαν οστέινα, ξύλινα και μετάλλινα εργαλεία για να του δώσουν το επιθυμητό σχήμα και να αποτυπώσουν τα διακοσμητικά σχέδια. Συχνά στο ίδιο κόσμημα συνυπήρχαν διαφορετικές τεχνικές, ενώ πολλά κοσμήματα αποτελούνταν από περισσότερα μέρη, τα οποία οι τεχνίτες συνένωναν μεταξύ τους με τη βοήθεια συγκολλητικών ουσιών και της φωτιάς.