English
 
Το Μουσείο Συλλογές
Εκθέσεις Σχολεία Δραστηριότητες Εκδόσεις Φίλοι ΜΚΤ Εργαστήρια Σαββ/κου Πληροφορίες Νέα
ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ>Συλλογές>Αρχαία Ελληνική Τέχνη >Θεματικές σελίδες
PrintEmailBack
Η "ανατολίζουσα περίοδος" στην ελληνική τέχνη
 
 
Γύρω στα μέσα του 9ου αι. π.Χ., δηλαδή πάνω από τρεις αιώνες μετά την κατάρρευση του Mυκηναϊκού πολιτισμού, οι Έλληνες άρχισαν να διευρύνουν και πάλι τους ορίζοντές τους πέρα από τα όρια του Αιγαίου. Η αποκατάσταση των θαλάσσιων επικοινωνιών και οι ολοένα αυξανόμενες εμπορικές ανταλλαγές με την ανατολική Μεσόγειο (κυρίως με τη Φοινίκη και την Κύπρο), τους έφεραν σε στενότερη επαφή με τους προηγμένους πολιτισμούς της Εγγύς Ανατολής και της Αιγύπτου. Οι συνέπειες των επαφών αυτών ήταν πολλαπλές. Η σημαντικότερη ήταν ίσως η υιοθέτηση του αλφαβήτου από τους Φοίνικες γύρω στο 800 π.Χ. Οι Έλληνες δανείστηκαν επίσης στοιχεία πολιτικής οργάνωσης, νομοθεσίας και θρησκευτικής ιδεολογίας από την Ανατολή. Εξίσου σημαντικές όμως – και ευκολότερα αντιληπτές – ήταν οι επιδράσεις στο χώρο της τέχνης. Κατά τη διάρκεια του 8ου και 7ου αι. π.Χ. παρατηρείται μεγάλη εισροή νέων υλικών, τεχνικών και διακοσμητικών θεμάτων από την Ανατολή στο Αιγαίο, σε βαθμό που να μιλάμε για την ‘ανατολίζουσα περίοδο’ της ελληνικής τέχνης.
 

Ο συγκεκριμένος όρος χρησιμοποιείται από τους ειδικούς κυρίως για την περίοδο μεταξύ του 720 και του 620 π.Χ., όταν τα ανατολίζοντα μοτίβα και τεχνικές κυριολεκτικά κυριάρχησαν στις τέχνες του Αιγαίου. Όμως οι ανατολικές επιδράσεις είχαν αρχίσει να γίνονται αισθητές από πολύ νωρίτερα και διατηρήθηκαν τουλάχιστον έως το τέλος της Αρχαϊκής περιόδου.

 

 
Πρώιμες επιδράσεις
 
 
 
Ήδη από τα τέλη του 9ου αι. π.Χ. κατασκευάζονται στην Κρήτη μετάλλινα αντικείμενα με τεχνικές και διακόσμηση που έλκουν την καταγωγή τους από την Ανατολή. Τα αντικείμενα αυτά – χάλκινες φιάλες με έκκρουστη διακόσμηση λεόντων και φανταστικών φτερωτών πλασμάτων και χρυσά κοσμήματα κατασκευασμένα με συρματερή τεχνική και κοκκίδωση – υποδηλώνουν την ύπαρξη μια πρώιμης ανατολίζουσας παράδοσης ή ακόμη και την παρουσία μεταλλουργών από τη Φοινίκη στο νησί. Κατά τη διάρκεια του 8ου αι. π.Χ. εμφανίζονται στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Εύβοια και την Αθήνα ειδώλια από ελεφαντόδοντο που αποτελούν είτε εισαγωγές από τη βόρεια Συρία είτε τοπικές απομιμήσεις. Τέλος, η παρουσία λεόντων και εξωτικών πτηνών στη γραπτή διακόσμηση των αγγείων της Ύστερης Γεωμετρικής περιόδου ενδέχεται να αντανακλά επίσης ανατολικές επιδράσεις.
 

 

Αγγειογραφία

 
       
 
Η τάση υιοθέτησης ανατολικών ρυθμών και διακοσμητικών θεμάτων γενικεύεται προς τα τέλη του 8ου αι. π.Χ. Στην αγγειογραφία, οι κεραμείς της Κορίνθου, της Αθήνας, της Κρήτης και του ανατολικού Αιγαίου εγκαταλείπουν το γεωμετρικό ρυθμό και αρχίζουν να διακοσμούν τα αγγεία τους με σχηματοποιημένα φυτικά μοτίβα και φανταστικά όντα ασσυριακής ή αιγυπτιακής προέλευσης (ρόδακες, άνθη λωτού, σφίγγες, γρύπες) καθώς και με εξωτικά ζώα που ήταν άγνωστα στο Αιγαίο (λέοντες και άλλα αιλουροειδή). Στην Κόρινθο και την Αθήνα, μάλιστα, κάνουν την εμφάνισή τους πολυπρόσωπες εικονιστικές σκηνές με ανθρώπινες μορφές, που απηχούν επιδράσεις από την παραστατική τέχνη της Ανατολής. Πειραματιζόμενοι με αυτές τις νέες τάσεις, οι Κορίνθιοι κεραμείς θα επινοήσουν μια πρωτότυπη τεχνική διακόσμησης που θα μείνει γνωστή ως μελανόμορφη.
 

 
Ειδωλοπλαστική και γλυπτική
 
 
 
Στην πλαστική, οι σημαντικότερες εξελίξεις λαμβάνουν χώρα στην Κρήτη και τις Κυκλάδες. Μέχρι τα τέλη της Γεωμετρικής περιόδου τα μόνα δείγματα «γλυπτικής» στο Αιγαίο ήταν τα μικροσκοπικά χάλκινα και πήλινα ειδώλια ανθρώπων και ζώων. Τώρα, όμως, η γνωριμία με τα μνημειακά αγάλματα των Ασσυρίων και των Αιγυπτίων, προσέφερε νέες πηγές έμπνευσης στους τεχνίτες του Αιγαίου. Έτσι στην Κρήτη αναπτύσσεται ένας νέος ρυθμός τρισδιάστατης αναπαράστασης που εμφανώς μιμείται ανατολικά ειδώλια και γλυπτά γυναικείων θεοτήτων – οι μορφές είναι σχετικά άκαμπτες, έχουν τριγωνικά πρόσωπα με μεγάλους ανοιχτούς οφθαλμούς και κόμμωση που θυμίζει έντονα την αιγυπτιακή φενάκη. Ο ρυθμός αυτός, που αποκαλείται συμβατικά ‘Δαιδαλικός’ (από το μυθικό τεχνίτη Δαίδαλο, που έζησε στην Κρήτη και σύμφωνα με το μύθο ήταν αυτός που έδωσε πνοή και κίνηση στα αγάλματα) θα εφαρμοστεί αρχικά σε μικρά ειδώλια από πηλό, χαλκό και ελεφαντόδοντο και αργότερα σε μεγαλύτερου μεγέθους γλυπτά από μαλακό ασβεστόλιθο. Με τον καιρό, η νέα τεχνική θα μεταδοθεί στις Κυκλάδες, όπου μετά από κάποιους πειραματισμούς οι τοπικοί γλύπτες – έχοντας στη διάθεσή τους το μάρμαρο ως πρώτη ύλη – θα δημιουργήσουν γύρω στο 620 π.Χ. τα πρώτα μνημειώδη γλυπτά της ελληνικής τέχνης, τους γνωστούς κούρους και τις κόρες.
 

 
Άλλες τέχνες
 
Ανατολικές επιδράσεις, βέβαια, παρατηρούνται και σε άλλες τέχνες. Στη μεταλλουργία, χάλκινα "δαιδαλικά" ειδώλια, λέβητες με ολόγλυφες κεφαλές γρυπών στο χείλος και φιάλες με έκκρουστη διακόσμηση γρυπών, σφιγγών και λεόντων απαντούν πλέον όχι μόνον στην Κρήτη αλλά και σε πολλά ιερά της ηπειρωτικής Ελλάδας και των νησιών. Ανάλογη είναι η διασπορά χρυσών κοσμημάτων με παρόμοια διακόσμηση. Ακόμη και στην αρχιτεκτονική, η κατασκευή των πρώτων λίθινων δωρικών ναών στα τέλη του 7ου αι. π.Χ. ενδέχεται να έχει επηρεαστεί από τις επαφές των Ελλήνων με την Αίγυπτο, όπου υπήρχε μακρά παράδοση μνημειακών οικοδομημάτων ταφικού και λατρευτικού χαρακτήρα. Ανεξάρτητα της έμπνευσης, πάντως, η ελληνική αρχιτεκτονική υιοθέτησε εντελώς διαφορετικούς και πρωτότυπους ρυθμούς.
 

 
Η σημασία των ανατολικών επιδράσεων 
 
Η ‘Aνατολίζουσα περίοδος’ αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον φαινόμενο πολιτισμικής αλληλεπίδρασης, το οποίο αναζωογόνησε την ελληνική τέχνη πλουτίζοντάς τη με νέα υλικά, τεχνικές και διακοσμητικά θέματα που επιβίωσαν για πολλούς αιώνες. Στις αρχές του 6ου αι. π.Χ., ωστόσο, η ‘ανατολίζουσα’ τάση είχε πια χάσει το δυναμισμό της και οι καλλιτέχνες επιδίδονταν σε νέες αναζητήσεις. Το κέντρο των αναζητήσεων αυτών ήταν πια η Αθήνα. Οι Αθηναίοι γλύπτες και αγγειογράφοι, έχοντας αφομοιώσει τα σημαντικότερα στοιχεία της ανατολικής τέχνης, άρχισαν να αναπτύσσουν πρωτότυπους ρυθμούς και τεχνικές, που προοδευτικά θα οδηγούσαν στην καλλιτεχνική άνθιση της ύστερης Αρχαϊκής και Κλασικής περιόδου.

 

 

Allison Siegenthaler
Ασκούμενη φοιτήτρια αρχαιολογίας (2006)

Cody Gertz
Ασκούμενος φοιτητής αρχαιολογίας (2007)

 
 
 

 
 
Επιλεγμένη βιβλιογραφία 
 
-   Adams G.L. 1978: Orientalizing Sculpture in Soft Limestone from Crete and Mainland Greece (Oxford)
-   Boardman J. 1999: The Greeks Overseas: Their Early Colonies and Trade, Fourth Edition (Thames & Hudson)
Burkert W. 1992: The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age (Harvard)
-   Morris S.P. 1993: Daedalus and the Origins of Greek Art (Princeton)
-   Stampolidis N.Chr. (ed.) 2003: Sea Routes…From Sidon to Huelva. Interconnections in the Mediterranean 16th-6th c. BC (Athens)
     
Πωλητήριο
Χρήστης: [Είσοδος]
 FacebookTwitterpinterestinstagramFlirkYouTubetripadvisor