PABLO PICASSO Ταυροκεφαλή, 1942 Παρίσι, ιδιωτική συλλογή
Οι εορτασμοί για τα 20 χρόνια από την ίδρυση του μουσείου κορυφώνονται με μια μεγάλη έκθεση με θέμα τις επιδράσεις που άσκησαν οι αρχαίοι πολιτισμοί της ανατολικής Μεσογείου στην τέχνη του εικοστού αιώνα.
Κεφαλή κυκλαδικού ειδωλίου (Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης) CONSTANTIN BRANCUSI Κορμος κοριτσιου [ΙΙ] (1923) (Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας, ΗΠΑ)
Η έκθεση Η Μορφή της Αρχής επιχειρεί να διερευνήσει πώς επηρέασαν τη σκέψη και τη δημιουργία πρωτοπόρων καλλιτεχνών. όπως ο Brancusi, ο Matisse, ο Derain, ο Picasso, ο Giacometti, ο Moore κ.ά., πρώιμες μορφές τέχνης από την Αίγυπτο, τη Μεσοποταμία, την Εγγύς Ανατολή, την Κρήτη, τις Κυκλάδες και την ηπειρωτική Ελλάδα. Εστιάζοντας σε συγκεκριμένα αρχετυπικά θέματα (όπως ο ταύρος, η σπείρα, ο κάνναβος, ο λαβύρινθος) αλλά και σε μορφολογικά στοιχεία (όπως η λιτότητα του υλικού και η επιπεδότητα των μορφών), η έκθεση εξελίσσεται σε ένα γόνιμο διάλογο του παρελθόντος με το παρόν, όπου αρχαία αντικείμενα και σύγχρονα έργα τέχνης (γλυπτά, προπλάσματα, σχέδια, φωτογραφίες) συνυπάρχουν αρμονικά στον ίδιο χώρο.
Νεολιθικό πλακίδιο από τη Θεσσαλία (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο)
ANDRÉ. DERAIN Ανδρική μορφή σε συνεσταλμένη στάση (1907) (Βιέννη, Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης)
HENRY MOORE Λεπτή όρθια μορφή (1965) (The Henry Moore Foundation)
Βοιωτικό ειδώλιο του 6ου αι. π.Χ. (Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης)
Σκοπός αυτής της συνύπαρξης δεν είναι μόνον να καταδείξει τις αναφορές της μοντέρνας τέχνης σε «αρχαϊκά» πρότυπα επιδιώκει επίσης να θέσει ερωτήματα σχετικά με το ρόλο που έπαιξε και εξακολουθεί να παίζει η σύγχρονη τέχνη στην κατανόηση και ερμηνεία του παρελθόντος. Άλλωστε, ο διάλογος μεταξύ «σύγχρονου» και «πρωτόγονου» δεν είναι μια απλή άσκηση ύφους άλλα έχει προκύψει από την αναζήτηση για την προέλευση της ίδιας της τέχνης ως έννοιας. Η αναγωγή σε πρότυπα του παρελθόντος πήγασε σε μεγάλο βαθμό από μια διάθεση των σύγχρονων καλλιτεχνών για επιστροφή σε αρχέγονες αξίες, και για τον εντοπισμό κοινών απαρχών και μιας ιστορικής συνέχειας. Η πρακτική αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα δημιουργική για την τέχνη του εικοστού αιώνα, ταυτόχρονα, όμως, είχε και μια αρνητική συνέπεια: οδήγησε στην αντιμετώπιση αρχαίων αντικειμένων με πολύ σύνθετους συμβολισμούς και λειτουργίες ως απλών «έργων τέχνης» και γέννησε απλοϊκές αντιλήψεις ή ακόμη και ιδεολογήματα σχετικά με τη σημασία τους.
Εγκατάσταση με αντίγραφο κυκλαδικού ειδωλίου και αιωρούμενες πινακίδες με απόψεις σημαντικών καλλιτεχνών, ιστορικών τέχνης και αρχαιολόγων του εικοστού αιώνα για την κυκλαδική τέχνη
Η έκθεση περιλαμβάνει συνολικά πάνω από 180 αρχαία αντικείμενα και μοντέρνα έργα από 29 μουσεία της Ελλάδας και του εξωτερικού και συνοδεύεται από πλήρη επιστημονικό κατάλογο. Την επιμέλεια της έκθεσης είχε ο Δρ. Friedrich Teja Bach, Καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, σε συνεργασία με την αρχαιολόγο-επιμελήτρια του ΜΚΤ, κα. Μαρία Τόλη. Τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό έκανε η αρχιτέκτων του Υπουργείου Πολιτισμού, κα. Μπέσσυ Δρούγκα.